Adıyaman (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinatlar: 37°48′02″K 38°18′19″D / 37.80056°K 38.30528°D / 37.80056; 38.30528

Adıyaman
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Güneydoğu Anadolu
Yönetim
 - Vali Abdullah Erin[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 7,337 km2 (2,8 mi2)
Nüfus [2]
 - Toplam 597.835
 - Yoğunluk 83/km² (215/sq mi)
 - Kır 215.080
 - Şehir 382.755
Zaman dilimi UDAZD (UTC+03:00)
İl alan kodu 416
İl plaka kodu 02
İnternet sitesi: adiyaman.gov.tr

Adıyaman, Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bulunan bir ilidir. İdari merkezi Adıyaman şehridir.

İl Nüfusu: 610.484'dür. Bu nüfusun %71,6'sı şehirlerde yaşamaktadır. (2016). İlin yüzölçümü 7337 m²'dir. İlde km²'ye 83 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 163'dür.) İl merkezinin denizden yüksekliği: 701 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 172 mahalle ve ayrıca 449 köyü vardır.

Tarihçe

Adıyaman ili topraklarında en eski yerleşim dönemlerine ait izler bulunmaktadır. Adıyaman ili Palanlı köyü sınırları içerisindeki Palanlı Mağarasında yapılan incelemelerde burasının tarihinin M.Ö. 40.000 yıllarına kadar uzandığı belirlenmiştir. Samsat-Şehremuz Tepede yapılan arkeolojik incelemelerde M.Ö. 7.000 yılından M.Ö. 3.000-1.200 yılları arasındaki Tunç Çağı'na kadar yerleşime ait izlere rastlanılmıştır. Hitit-Mitanni mücadelesi esnasında el değiştiren bölgenin M.Ö. 1.200 den sonraki dönemde karışık bir dönem yaşandı. 708 yılına kadar Geç Hitit Devletlerinden Kummuh'ların egemenliğinde kalan Adıyaman ili toprakları Asur hakimiyetine geçti. M.Ö. 6. yüzyılda bölgede başlayan Pers egemenliği Büyük İskender'in bu devleti yıkmasıyla son buldu. Makedonya Krallığı hakimiyeti kısa sürmüş, Büyük İskender'in ölümüyle bölge generallerinden I. Seleukos Nikator tarafından M.Ö. 321' de kurulan Seleukos İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.

Seleukos İmparatorluğu' nun zayıfladığı dönemde yerel valilerden Ptolemaeus tarafından M.Ö. 163'te kurulan Kommagene Krallığı, Adıyaman'ın da içinde olduğu bölgeye egemen oldu. Günümüz Samsat ilçesi bu krallığın başkenti oldu. Adıyaman toprakları M.S. 72'de Roma hakimiyetine geçti. 395 yılında Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasıyla Bizans hakimiyeti başladı. 7. yüzyıldan itibaren İslâm akınları bölgede görülmeye başlamış ve 670 yılında yerleşiminde içerisinde olduğu bölge Emevî hakimiyetine geçmiştir. Emevî kumandanlarından Mansûr bin Ca'vene tarafından bugünkü Adıyaman il merkezindeki kale inşa ettirildi. Adıyaman merkez ilçesi Hısnımansûr (Mansur'un kalesi) olarak anılmaya başlandı. 758'de Abbâsî egemenliğine geçen bölge, 926-958 yılları arasındaki Hamdaniler döneminden sonra yeniden Bizans hakimiyetine geçti. 11. yüzyılda Türk akınlarına uğrayan yerleşim, ilk defa 1066’da Selçuklu kumandanı Gümüştekin tarafından alındı. Artuklu, Eyyûbî ve Selçuklu, İlhanlı, Akkoyunlu, Dulkadiroğulları ve Memlüklü hakimiyetinden sonra 1515 yılında Osmanlı egemenliğine geçti.

Adıyaman 22 Haziran 1954’te merkez, Besni, Gerger ve Kâhta ilçeleriyle on altı nahiyeden oluşan bir il oldu. Sonrasında Çelikhan, 1958’de Gölbaşı, 1960’ta Samsat, 1990'da Tut ve Sincik ilçe yapılarak Adıyaman’a dahil edildi.

Coğrafya

Adıyaman ilinin büyük bölümü Güneydoğu Anadolu Bölgesi içerisinde yer almaktadır. Kuzeyde bulunan Çelikhan ile Gerger ilçelerinin bir kısmı Doğu Anadolu Bölgesinde, batıda bulunan Gölbaşı ile Besni ilçesinin bir kısmı da Akdeniz Bölgesi içerisinde yer almaktadır. İlin büyüklüğü 7.644 km² dir.

Adıyaman şehrinin merkez olduğu Adıyaman ili; kuzeyde Malatya, kuzeydoğuda Diyarbakır, doğu ve güneyde Şanlıurfa, güneybatıda Gaziantep ve batıda Kahramanmaraş illeri ile komşudur. İldeki belli başlı dağlar; Akdağ (2551 m), Dibek (2549 m), Tucak-Ulubaba (2530 m), Gördük (2206 m), Nemrut (2150 m), Bozdağ (1200 m) ve Karadağ (1115 m)'dır. İlin kuzeyinde, Toroslar'ın uzantısı olan Malatya dağları yer almaktadır. Güneye idoğru yükseklikler azalmakta ve ovalık alanlar görülür. Çelikhan, Tut ve Gerger ilçelerinin tamamına yakını dağlıktır. Merkez, Besni ve Kahta ilçelerinin kuzey kesimleri dağlık, güney kesimleri ova şeklindedir. Samsat ilçesi ise ilin en düşük arazilerine sahiptir. İlin önemli ovaları; Kahta, Çakırhöyük (Keysun), İnekli ve Pınarbaşı ovalarıdır.

Akarsular

İlin en önemli akarsuyu Fırat Nehri'dir. Şanlıurfa ve Diyarbakır ile sınır oluşturan nehirin il içerisindeki uzunluğu 180 km' dir. Diğer başlıca akarsular; Göksu Çayı, Besni Akdere Çayı, Sofraz Çayı, Kahta Çayı, Ziyaret Çayı, Keysun Çayı, Çakal Çayı, Birimşe Çayı, Eğriçay ve Halya Deresidir.

İlçeler[3]

İlçelerin Konumu
Konum bilgileri
İlçe Kuruluş yılı[4] Alanı km² Rakım mt. Merkeze uzaklık km[5] Ulaşan yollar[5]
Adıyaman Merkez 1.814 701 -04, 02-01-TUR.png
Besni Cumh.önce 1.235 902 44 -12, 02-54-TUR.png
Çelikhan 1954 444 1.388 57 Adıyaman=>02-01-TUR.png , -10=>44-51
Gerger 1954 668 750 100 -05=>02-05-TUR.png
Gölbaşı 1958 800 902 63 -04, -11
Kahta Cumh.önce 1.274 724 35 -05=>02-04-TUR.png
Samsat 1960 319 593 47 -05=>02-25-TUR.png
Sincik 1990 495 1.373 69 -05=>02-03-TUR.png
Tut 1990 290 929 59 -04=>02-53-TUR.png
ADIYAMAN 1954 7.337

Nüfus

Adıyaman il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[6] 267.288 47
  %19     51.463
215.825     %81  
1970[7] 303.511 48 %14Dark Green Arrow Up.svg
  %23     70.398
233.113     %77  
1975[8] 346.892 46 %14Dark Green Arrow Up.svg
  %29     100.722
246.170     %71  
1980[9] 367.595 46 %6Dark Green Arrow Up.svg
  %32     116.986
250.609     %68  
1985[10] 430.728 44 %17Dark Green Arrow Up.svg
  %35     150.991
279.737     %65  
1990[11] 513.131 39 %19Dark Green Arrow Up.svg
  %43     219.304
293.827     %57  
2000[12] 623.811 35 %22Dark Green Arrow Up.svg
  %54     338.939
284.872     %46  
2007[13] 582.762 36 -%7Red Arrow Down.svg
  %56     329.060
253.702     %44  
2008[14] 585.067 35 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %56     329.965
255.102     %44  
2009[15] 588.475 35 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %58     338.617
249.858     %42  
2010[16] 590.935 35 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %59     347.236
243.699     %41  
2011[17] 593.931 35 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %60     356.595
237.336     %40  
2012[18] 595.261 35 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %61     365.381
229.880     %39  
2013[19] 597.184 35 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %62     373.183
224.001     %38  
2014[20] 597.835 35 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %64     382.755
215.080     %36  
2015[21] 602.774 33 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %65     393.472
209.302     %35  
2016[22] 610.484 33 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %66     404.702
205.782     %34  
2017[23] 615.076 33 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %67     414.025
201.051     %33  
Güncel Nüfus Değerleri (2017):[24]

Adıyaman İli Nüfusu: 615.076'dır. Bu nüfusun %72,5'si şehirlerde yaşamaktadır (2017 sonu). İlin yüzölçümü 7.337 km²'dir. İlde km²'ye 84 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 166’dır.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 0,75 olmuştur.

2018 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 9 İlçe, 23 belediye, bu belediyelerde 172 mahalle ve ayrıca 451 köy vardır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Adıyaman merkez (% 1,82), Samsat (-% 5,64)

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '17 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km² Yoğunluk
Adıyaman Merkez 301.589 1,82 3 49 256.740 133 44.849 85,1 1.814 166
Besni 75.499 0,33 6 35 43.397 67 32.102 57,5 1.235 61
Çelikhan 15.326 0,97 2 17 11.850 20 3.476 77,3 444 35
Gerger 18.244 -2,77 1 4 2.801 45 15.443 15,4 668 27
Gölbaşı 49.059 -0,04 4 17 37.499 30 11.560 76,4 800 61
Kahta 120.859 0,41 3 25 80.233 102 40.626 66,4 1.274 95
Samsat 7.530 -5,64 1 4 3.520 16 4.010 46,7 319 24
Sincik 17.034 -2,51 2 14 6.389 24 10.645 37,5 495 34
Tut 9.936 -0,90 1 7 3.332 14 6.604 33,5 290 34
ADIYAMAN 615.076 0,75 23 172 445.761 451 169.315 72,5 7.337 84

Ekonomi

Sanayi siteleri

Adıyaman Organize Sanayi Bölgesi

1991 yılında kuruluş çalışmalarına başlanan Adıyaman Organize Sanayi Bölgesinde, 1996 yılında kamulaştırma ve etüd-proje işlemleri tamamlanmıştır. 1997 yılında altyapı çalışmalarına ve arsa tahsis işlemlerine başlanmıştır.

İl Merkezine 6 km uzaklıkta, ilimiz kuzeybatı istikametinde, Belediye sınırları içerisinde, TPAO tesisleri ile açılacak olan Adıyaman Kuzey Çevre Yolunun bitişiğinde 150 hektarlık alan üzerinde kurulan Bölge, 86 adet sanayi parseli ile 1. Derecede Kalkınmada Öncelikli Yöre, teşvik, imkân ve kolaylıklarıyla sanayicilerimizin hizmetine sunulmuştur.

Adıyaman Küçük Sanayi sitesi 1969 yılında kurulmuş 1987 yılında ihale edildikten sonra yapımına fiilen 30.4 1988 yılında başlanmış ve 2000 yılı içerisinde tamamlanarak hizmete açılmıştır. Toplam 350.000 m² alana sahip olan sitede 350 adet iş yeri bulunmaktadır.

Ancak Küçük Sanayi sitesinin ihtiyacı karşılayamaması nedeniyle 200 ek iş yeri 2001 yatırım programına alınarak inşaatına başlanmıştır.

Besni Küçük Sanayi sitesi

Besni'nin kayaardı mevkiinde 06.12.1993 tarihinde ihale edilen sitenin inşaatına Nisan 1994 yılında başlanılmıştır. Besni Küçük Sanayi Sitesi % 85 sanayi ve Ticaret Bakanlığı kredi desteği ile yürütülmektedir. Tamamlandığında 278 iş yerinin bulunacağı sitenin inşaatı % 30 oranında tamamlanmış olup, faaliyete geçtiğinde 1500 kişi istihdam edilecektir.

Gölbaşı Küçük Sanayi sitesi

22 Kasım 1989 yılında kurulan küçük sanayi sitesinin inşaatı Gaziantep yolu üzerinde belediye imar planı içerisinde 30 dönüm üzerinde devam etmektedir. K.S.S 100 iş yeri kapasiteli %70 sanayi ve Ticaret Bakanlığı Kredi desteğine sahiptir. Site tamamlandığında küçük esnaf ve zanaatkar daha sağlıklı ortamlarda daha iyi hizmet verme imkânına kavuşacaktır.

Öz Kahta Küçük Sanayi Sitesi

Kahta Küçük Sanayi Sitesi 27.09.1996 yılında kurulmuş olup, proje çalışmaları tamamlanmıştır. 2001 yılı revize yatırım programına alınması için girişimler devam etmektedir.

Spor

Futbol takımı Adıyaman 1954 Spor, 2017-18 sezonu sonunda 3.lige çıkmıştır. Adıyaman Sporder kadın voleybol takımı da 2.lige çıkmıştır. Adıyaman Belediyespor takımı, hentbol erkekler süper liginde yer almaktadır.

Adıyaman'da, 8.598 kişi kapasiteli Atatürk Stadyumu en önemli spor tesisidir. Ayrıca, 1.000 kişilik Adıyaman Belediyesi Spor Salonu ve 1.000 kişilik Adıyaman Üniversitesi Kapalı Yüzme Havuzu vardır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Ntv.com.tr, Valiler Kararnamesi Yayımlandı, Erişim:01 Haziran 2016
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  3. ^ TUİK ve KGM
  4. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  5. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü
  6. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  7. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  8. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  9. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  10. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  11. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  12. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  13. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  14. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  15. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  16. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  17. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  18. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  19. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  20. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  21. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  22. ^ "2016 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2018. 
  23. ^ "2017 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 15 Temmuz 2018. 
  24. ^ TÜİK 01 Şubat 2018 Verileri

Dış bağlantılar