Amasya (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Jump to navigation Jump to search

Koordinatlar: 40°41′59″K 35°41′11″D / 40.69972°K 35.68639°D / 40.69972; 35.68639

Amasya
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Karadeniz
Yönetim
 - Vali Salih Işık[1]
Yüzölçümü
 - Toplam 5,690 km2 (2,2 mi2)
Nüfus (2015)[2]
 - Toplam 321.913
 - Yoğunluk 65/km² (168,3/sq mi)
 - Kır 100.509
 - Şehir 221.404
Zaman dilimi UDAZD (+3)
Amasya

Amasya, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde bulunan bir ildir. Merkezi Amasya'dır.Bölümü Orta Karadeniz'dir.

İl Nüfusu: 326.351'dir. Bu nüfusun %72,3'ü şehirlerde yaşamaktadır. (2016). İlin yüzölçümü 5628 m²'dir[3]. İlde km²'ye 58 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 74'dür.) İl merkezinin denizden yüksekliği: 400 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 8 belediye, bu belediyelerde 107 mahalle ve ayrıca 372 köyü vardır.

Amasya'nın bilinen ilk adı "Amaseia"'dır. Bu isim dünyanın ilk coğrafyacısı olarak bilenen Strabon tarafından verilmiştir. "Amaseia" amozonlardaki yaşayan halkın kraliçelerine verdikleri isimdir.

Tarihçe

Yapılan arkeolojik araştırma ve bulgulara göre Amasya'da ilk yerleşme MÖ 4000 yıllarında başlayıp Hitit, Frig, Kimmer, İskit, Lidya, Pers, Hellen, Pontus, Roma, Bizans, Danişmend, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerinde de kesintisiz olarak devam etmiştir.

Pontuslar (MÖ 333 - MÖ 26) tarafından yapılan Kral Kaya Mezarları, günümüze kadar ulaşarak kentin anıt eserleri arasına girmiştir.

700 yıl Bizans egemenliğinde kalan Amasya, Melik Ahmet Danişmend Gazi tarafından 1075 yılında fethedilerek bu kentte ilk Türk - İslam Egemenliği kurulmuştur.

Osmanlı Anadoluda Türklerin ilk şehir hayatına geçiş yaptıkları yerlerden birisi de Amasya olup öz be öz Türk oymaklarının Amasya ve civarında yerleşmiş olması, korunaklı bir yapıya sahip olması nedenleri ile Osmanlı Şehzadelerinin Amasyada yetiştirilmesi uygun bulunmuştur. Bu Sebeplerledir Şehzade Çelebi Mehmet Timur nedeni ile dağılan Anadolu birliğini Amasya ve civarındaki Türkmenlerden sağladığı güçle tekrar sağlamıştır. .

Şehzade Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmet, Şehzade Murat (II), Şehzade Ahmet Çelebi, Şehzade Mehmet (II), Şehzade Alâeddin, Şehzade Bayezid (II), Şehzade Ahmet, Şehzade Murat, Şehzade Mustafa, Şehzade Bayezid ve Şehzade Murad (III) çeşitli tarihlerde Amasya'da Valilik yapmışlardır.

Bu dönemde kentte birçok ilim admı yetişip saray, çeşme, medrese, cami, türbe v.b. kalıcı eserlerle, şehir bir kültür merkezi olarak tarihteki yerini almıştır.

Tarihin akışı içerisinde önemli roller üstlenen Amasya, Kurtuluş Savaşı sırasında yine ön plana çıkmış, Kurtuluş mücadelesinin planları bu kentte hazırlanmıştır.[4]

İlçeler

  • Merkez ilçesi: Yüzölçümü 1730 km², nüfusu 158,714 kişi olup, 99,900’ü il merkezinde, 58.814’ü ise belde ve köylerde yaşamaktadır. Aydınca, Doğantepe, Ezinepazar, Uygur, Yassıçal, Yeşil Yenice ve Ziyaret olmak üzere 7 beldesi ve 100 köyü bulunmaktadır.
  • Göynücek İlçesi > 46 km[5]  : Yüzölçümü 578 km², nüfusu 17.614 kişi olup, 2.776’sı ilçe merkezinde, 14.838’i ise belde ve köylerinde yaşamaktadır.
  • Gümüşhacıköy İlçesi > 68 km[5] : Yüzölçümü 653 km², nüfusu 29.795 kişi olup, 14.057’si ilçe merkezinde, 15.738’ide belde ve köylerde yaşamaktadır.
  • Hamamözü İlçesi > 90 km[5] : Yüzölçümü 202 km², nüfusu 6.161 kişi olup, 1.511’i ilçe merkezinde, 4.650’si köylerde yaşamaktadır.
  • Merzifon İlçesi > 46 km[5] : Yüzölçümü 970 km², nüfusu 65.000 kişi olup, 50.000 ilçe merkezinde, 15.000’i köy ve beldelerde yaşamaktadır.
  • Suluova İlçesi > 26 km[5] : Yüzölçümü 516 km², nüfusu 59.123 kişi olup, 37.715’i ilçe merkezinde, 21.408’i belde ve köylerde yaşamaktadır.
  • Taşova İlçesi > 48 km[5] : Yüzölçümü 1.041 km², nüfusu 35.186 kişi olup,9,283'ü ilçe merkezinde 25,903’sı belde ve köylerde yaşamaktadır.

Nüfus

Amasya il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[6] 285.729 45
  %29     83.016
202.713     %71  
1970[7] 307.025 47 %7Dark Green Arrow Up.svg
  %32     97.088
209.937     %68  
1975[8] 322.806 52 %5Dark Green Arrow Up.svg
  %36     115.480
207.326     %64  
1980[9] 341.287 53 %6Dark Green Arrow Up.svg
  %38     128.077
213.210     %62  
1985[10] 358.289 51 %5Dark Green Arrow Up.svg
  %41     148.614
209.675     %59  
1990[11] 357.191 49 -%0Red Arrow Down.svg
  %46     162.544
194.647     %54  
2000[12] 365.231 53 %2Dark Green Arrow Up.svg
  %54     196.621
168.610     %46  
2007[13] 328.674 54 -%10Red Arrow Down.svg
  %61     201.331
127.343     %39  
2008[14] 323.675 56 -%2Red Arrow Down.svg
  %62     201.575
122.100     %38  
2009[15] 324.268 56 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %63     205.310
118.958     %37  
2010[16] 334.786 54 %3Dark Green Arrow Up.svg
  %66     219.541
115.245     %34  
2011[17] 323.079 56 -%3Red Arrow Down.svg
  %65     210.947
112.132     %35  
2012[18] 322.283 57 -%0Red Arrow Down.svg
  %66     211.474
110.809     %34  
2013[19] 321.977 57 -%0Red Arrow Down.svg
  %67     215.997
105.980     %33  
2014[20] 321.913 57 -%0Red Arrow Down.svg
  %69     221.404
100.509     %31  
2015[21] 322.167 57 %0Dark Green Arrow Up.svg
  %70     226.432
95.735     %30  
Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2017):[22]

Amasya ili nüfusu: 329.888'dir. Bu nüfusun %73,1'i şehirlerde yaşamaktadır (2017 sonu). İlin yüzölçümü 5.628 km²'dir. İlde km²'ye 59 kişi düşmektedir. (En çok Suluova'da 102'dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 1,08 olmuştur.

2018 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 7 İlçe, 8 belediye, bu belediyelerde 107 mahalle ve ayrıca 372 köy vardır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Amasya merkez (% 2,90), Hamamözü (-% 1,08).

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '17 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli  % Alanı km² Yoğunluk
Amasya Merkez 143.781 2,90 2 40 113.205 100 30.576 78,7 1.889 76
Göynücek 10.718 0,55 1 3 5.175 38 5.543 48,3 591 18
Gümüşhacıköy 22.812 -0,56 1 12 14.511 44 8.301 63,6 629 36
Hamamözü 3.757 -1,08 1 4 1.493 17 2.264 39,7 204 18
Merzifon 71.853 -0,12 1 20 57.363 70 14.490 79,8 888 81
Suluova 46.598 -0,06 1 21 38.208 40 8.390 82,0 456 102
Taşova 30.369 -0,93 1 7 11.152 63 19.217 36,7 971 31
AMASYA 329.888 1,08 8 107 241.107 372 88.781 73,1 5.628 59

Konum

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[23] Alanı km²[3] Rakım mt. Merkeze Uzaklık km[24] Ulaşan Yollar[24]
Amasya Merkez 1.889 400 E E80/ -18
Göynücek 1954 591 522 46 -04=>05-51=>05-52
Gümüşhacıköy Cumh.önce 629 822 68 E E80/ -17=>05-79
Hamamözü 1990 204 691 90 Gümüşhacıköy=>05-79
Merzifon Cumh.önce 888 746 46 E E80/ -17, E E95/ -03
Suluova 1957 456 542 26 E E80/ -18=>05-80
Taşova 1944 971 240 48 E E80/ -19
AMASYA Cumh.önce 5.628

Kültür

Spor

Ana madde: Amasya'da spor

2017-18 sezonu sonunda, futbol takımı Yeni Amasyaspor, BAL (Bölgesel Amatör Lig)da grubunu 3.sırada bitirmiştir. Ayrıca Merzifon Belediye Hentbol SK Hentbol erkekler süper liginde 11. olmuştur. Futbol kadın, hentbol kadın ve erkek 2.liglerinde birer takımı vardır.

Yeni Amasyaspor , Ziraat Türkiye Kupasında ilk turda Sinopspor’a elenmiştir.

En önemli spor tesisleri, 7.810 kişilik 12 Haziran Stadı ve 2.500 kişilik Yeni Amasya Spor Salonudur.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Ntv.com.tr, Valiler Kararnamesi Yayımlandı, Erişim:01 Haziran 2016
  2. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCTHKRV. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  3. ^ a b Millî Savunma Bakanlığı-Harita Genel Komutanlığı
  4. ^ Amasya Belediyesi
  5. ^ a b c d e f * Türkiye Karayolları Atlası. Doğan Burda Dergi Yayıncılık. 2014. s. 14. 
  6. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspRnr7K. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmiiMto. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoMrIfm. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuHXV1m. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwA09Qc. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxIQQZU. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtzmBm9n. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1baHEU. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3Q0xJH. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCd54Id. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEgesQA. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGIY3qu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6EZxMkgfE. Erişim tarihi: 8 Mart 2013. 
  19. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUY43Vm. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  20. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6WFCTHKRV. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015. 
  21. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  22. ^ TÜİK 1 Şubat 2018 Verileri
  23. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  24. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılar