Hakkâri (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Koordinatlar: 37°27′58″K 44°03′52″D / 37.46611°K 44.06444°D / 37.46611; 44.06444

Hakkâri
—  İl  —
Ülke Türkiye
Coğrafi bölge Doğu Anadolu
Yönetim
 - Vali İdris Akbıyık
Yüzölçümü
 - Toplam 9,521 km2 (3,7 mi2)
Nüfus [1]
 - Toplam 276.287
 - Kır 125.508
 - Şehir 150.779
Zaman dilimi UDAZD (UTC+03:00)
İl alan kodu 438
İl plaka kodu 30
İnternet sitesi: hakkari.gov.tr

Hakkâri, Türkiye'nin doğusunda yer alan il ve en kalabalık altmış ikinci şehri. 2016 sonu itibarıyla 267.813 kişilik nüfusa sahiptir.[2] Tamamı Doğu Anadolu Bölgesi'nin doğusunda yer alır. Yüzölçümü bakımından Türkiye'nin kırk yedinci büyük ilidir. Güneyinde Irak, batısında Şırnak, kuzeyinde Van, doğusunda ise İran vardır.

Tarihçe

Sırasıyla Hurri ve Urartu Krallıkları'nın parçası olan Hakkâri, Pers İmparatorluğu'nun egemenliğinden sonra Arap egemenliğine geçmiştir. Daha sonra Selçukluların kontrolüne giren kent, 1536 yılında Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.

Coğrafi konumu sayesinde pek çok millete ev sahipliği yapan Hakkâri, 1662 tarihinde Katolik mezhebini benimsemeyen Asuriler Diyarbakır metropoliti XIII. Mar Şimun Denha önderliğinde yeniden örgütlenerek Hakkâri'nin Kodşanis/Koçanis (halen Konak) köyünü patriklik merkezi olarak benimsemişlerdir. Nasturi patrikleri 1918 yılına kadar bu köyde ikamet etmişlerdir. 19. yüzyıl ortalarına dek Hakkâri nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturan Nasturiler, 1843 ve 1846'da Cizre Emiri Bedirhan Bey ile Hakkâri Emiri Nurullah Bey'in düzenlediği iki saldırıda önemli ölçüde zayiat vermişlerdir. 1915-18 döneminde aşiretlerle ile çatışan Hakkâri Nasturileri önce İran'da Urmiye yöresine ve daha sonra İngiliz yönetimine giren Irak'a iltica etmişler, 1924'te topluca geri dönmeye teşebbüs etmişlerse de 12-28 Eylül 1924 tarihleri arasında yürütülen Şemdinli Harekâtı ile tenkil edilerek geri püskürtülmüşlerdir.

Coğrafya

Doğusunda İran ve güneyinde Irak ile komşu olan Hakkâri'nin batısında Şırnak, kuzeyinde ise Van ili vardır. En yüksek noktası 4150 metreye ulaşan Cilo Dağı, Hakkâri sınırları içerisindedir.

Ekonomi

Geçim kaynaklarının başında sınır ticareti ve hayvancılık gelir. Sınır ticareti Irak Savaşı, hayvancılık ise silahlı çatışmalar nedeniyle sekteye uğramıştır. Bu nedenle işsizlik çok yüksek düzeydedir.[kaynak belirtilmeli]

Yönetim

Hakkâri milletvekilleri
(1 Kasım 2015 seçimleri)
HDP
Selma Irmak
Abdullah Zeydan
Nihat Akdoğan

Türkiye'de cumhuriyetin ilanından sonra Hakkâri ili mecliste 1927 yılına kadar 1, 1927-1934 arası 2, 1939-1983 yılları arası 1, 1983-1999 yılları arasında 2 milletvekili ile temsil edildi. 1999 yılında yapılan kanun değişikliğiyle Hakkâri ilini temsil edecek milletvekili sayısı üçe çıkartıldı.

Hakkâri ili, 1933 ilçeye dönüştürüldü ve Van iline bağlandı. 1936'da yeniden il olmasına karşın, 1939 seçimlerine kadar Van iline bağlı olarak temsil edildi.

TBMM'de Hakkâri ili

1999'dan bu yana 3 milletvekilyle temsil edilen Hakkâri'de, Halkların Demokratik Partisi 1 Kasım milletvekili seçimlerinde geçerli oylarının %82'sini alarak 3 milletvekili çıkarmaya hak kazandı.[3]

İdari bölünüş

Hakkari (tr).svg

Hâkkari iline bağlı 4 ilçe bulunmaktadır. Bu ilçelerin her biri kendi idari sınırları içindeki alandan sorumludur. 2014 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre ildeki ilçeler Barış ve Demokrasi Partisi tarafından eşbaşkanlık sistemiyle yönetilmektedir.

Hakkari'nin ilçelerinden sadece Yüksekova'nın diğer 3 ilçeyle sınırı bulunmaktadır.

Hakkâri'nin 4 ilçesine bağlı 5 belde ve 124 köy bulunmaktadır.

Şehir Belediye Başkanı[4] Parti Şehir Belediye Başkanı[4] Parti
Çukurca Servet Tunç
Hilal Duman
BDP Hakkâri Dilek Hatipoğlu
Nurullah Çiftçi
BDP
Şemdinli Seferi Yılmaz
Nahide Yıldız
BDP Yüksekova Ruken Yetişkin
Tacettin Safalı
BDP

Nüfus

Hakkari İli Nüfusu: 267.813'dür. Bu nüfusun %61,9'u şehirlerde yaşamaktadır (2016). İlin yüzölçümü 7.095 m²'dir.[5] İlde km²'ye 38 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 35'dir.) İlde yıllık nüfus artış oranı % -3,93 olmuştur. İl merkezinin denizden yüksekliği: 1756 m.'dir.

2016 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 4 İlçe, 8 belediye, bu belediyelerde 53 mahalle ve ayrıca 125 köyü vardır.

Hakkâri il nüfus bilgileri
Yıl Toplam Sıra Fark Şehir - Kır
1965[6] 83.937 67
  %17     14.132
69.805     %83  
1970[7] 102.312 67 %22Dark Green Arrow Up.svg
  %20     20.794
81.518     %80  
1975[8] 126.036 72 %23Dark Green Arrow Up.svg
  %24     30.332
95.704     %76  
1980[9] 155.463 71 %23Dark Green Arrow Up.svg
  %28     44.118
111.345     %72  
1985[10] 182.645 70 %17Dark Green Arrow Up.svg
  %30     55.563
127.082     %70  
1990[11] 172.479 70 -%6Red Arrow Down.svg
  %41     71.099
101.380     %59  
2000[12] 236.581 69 %37Dark Green Arrow Up.svg
  %59     139.455
97.126     %41  
2007[13] 246.469 65 %4Dark Green Arrow Up.svg
  %55     136.124
110.345     %45  
2008[14] 258.590 63 %5Dark Green Arrow Up.svg
  %55     143.225
115.365     %45  
2009[15] 256.761 63 -%1Red Arrow Down.svg
  %55     141.632
115.129     %45  
2010[16] 251.302 65 -%2Red Arrow Down.svg
  %54     136.050
115.252     %46  
2011[17] 272.165 63 %8Dark Green Arrow Up.svg
  %57     153.860
118.305     %43  
2012[18] 279.982 62 %3Dark Green Arrow Up.svg
  %56     156.109
123.873     %44  
2013[19] 273.041 63 -%2Red Arrow Down.svg
  %55     149.217
123.824     %45  
2014[20] 276.287 62 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %55     150.779
125.508     %45  
2015[21] 278.775 62 %1Dark Green Arrow Up.svg
  %55     152.790
125.985     %45  
Güncel Nüfus Değerleri Tablosu (2017):[22]

Hakkâri ili nüfusu: 275.761'dir. Bu nüfusun % 61,2' si şehirlerde yaşamaktadır (2017 sonu). İlin yüzölçümü 7.095 km²'dir. İlde km²'ye 39 kişi düşmektedir. (Bu sayı Yüksekova'da 46’dır.) İlde yıllık nüfus artış oranı % 2,97 olmuştur.

2018 yılında TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 4 İlçe, 8 belediye, bu belediyelerde 53 mahalle ve ayrıca 125 köy vardır.

Nüfus artış oranı en yüksek ve en düşük ilçeler: Çukurca (% 7,65)- Merkez (% 0,07)

İlçelerin Nüfusu ve Artış Oranları-Belediye, Mahalle, Köy Sayıları-Şehir ve Köy Nüfusları ve Oranları-Km2 ye Düşen Kişi Sayısı
İlçe Nüfus '17 Nüfus Artışı % Belediye S. Mah.Say. Şehir nüfus Köy Say. Köy Nüfus Şehirli % Alanı km² Yoğunluk
Çukurca 16.661 7,65 1 3 8.547 8 8.114 51,3 725 23
Hakkâri Merkez 76.984 0,07 2 22 59.670 36 17.314 77,5 2.179 35
Şemdinli 65.941 5,38 2 11 24.653 22 41.288 37,4 1.644 40
Yüksekova 116.175 2,97 3 17 76.003 59 40.172 65,4 2.547 46
HAKKÂRİ 275.761 2,97 8 53 168.873 125 106.888 61,2 7.095 39

Konum

Konum Bilgileri Tablosu

Konum Bilgileri
İlçe Kuruluş Yılı[23] Alanı km²[5] Rakım mt. Merkeze km[24] Ulaşan Yollar[24]
Çukurca 1953 725 1.312 79 -34=>30-53
Hakkari Merkez 2.179 1.756 -36
Şemdinli 1936 1.644 1.391 130 Yüksekova=>30-26
Yüksekova Cumh.önce 2.547 1.876 77 -36, 30-25, 30-26
HAKKARİ 1935 7.095

Spor

Ana madde: Hakkâri'de spor

2017-2018 Sezonu sonunda, Hakkâri’nin liglerdeki futboldaki tek takımı Yüksekova Belediyespor, futbol Bölgesel Amatör Lig (BAL)'da kalmıştır. Kadınlar futbol 2.ligindeki Hakkârigücü, 1.lige yükselmiştir. Ayrıca Voleybol erkekler 2. liginde de 2 takımı bulunmaktadır.

Yüksekova Belediyespor, Ziraat Türkiye Kupası birinci turunda Tatvan Gençlerbirliği’ni elemiş. 2.turda Cizrespor’a elenmiştir.

Önemli spor tesisleri: Yüksekova İlçe Stadyumu (5.000), Hakkâri Kapalı Yüzme Havuzu (100) ve Mergabüt Kayak Merkezi.

Resimler

Kaynakça

  1. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  2. ^ TÜİK 31 Ocak 2017 Verileri 1116l
  3. ^ http://secim.ntv.com.tr/
  4. ^ a b http://secim.haberler.com/2014/hakkari-secim-sonuclari/
  5. ^ a b Milli Savunma Bakanlığı-Harita Genel Komutanlığı
  6. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  7. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  8. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  9. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  10. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  11. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  12. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  13. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  14. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  15. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  16. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  17. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  18. ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  19. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  20. ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde |arşiv-url= kullanmak için |url= gerekiyor (yardım) arşivlendi. 
  21. ^ "2015 genel nüfus sayımı verileri" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016. 
  22. ^ TÜİK 1 Şubat 2018 verileri
  23. ^ İçişleri Bakanlığı- İller İdaresi Genel Müdürlüğü
  24. ^ a b Karayolları Genel Müdürlüğü

Dış bağlantılar